ما مردمان

هر چند در خصوص قدمت داوری نمی توان تاریخ مشخصی را تعییین نمود اما این اتفاق نظر وجود دارد که داوری به مثابه یک روش در حل و فصل اختلافات از زمان شکل گیری زندگی مدنی وجود داشته است.

با گذشت زمان و پیچیده تر شدن روابط انسانی به ویژه در حوزه مبادلات دو یا چند جانبه، داوری نیز نقش پر رنگ تری در حل و فصل اختلافات و دعاوی پیدا کرد. این مهم به ویژه در صده اخیر بیشتر کاربرد پیدا کرده و البته شیوه داوری نیز سیر تطور پر فراز و نشیبی داشته است.

در کنار این موضوع باید اضافه کرد که، پیشرفت مدنیت و توسعه روابط انسانی،  به ویژه در عرصه بازرگانی و اقتصادی، برخورد میان منافع متعارض انسان ها و در نتیجه بروز اختلاف بین آنها به میزان بسیار چشمگیری افزایش یافت؛ تا جایی که همزمان با پیدایش واحدهای سیاسی کوچکی به نام قبیله و بعدها اتحاد قبایل و تشکیل مناطق تحت سلطه، مراجعه به ریش  سفیدان و بزرگان قوم برای حل و فصل اختلافات، به یکی از نهادهای اجتماعی تبدیل گشت.

داوری به عنوان روش اختیاری حل اختلافات بسیار قدیمی تر از سازمان دادگستری است .به نظر برخی از نویسندگان غربی ریشه این نهاد بر خانواده مبتنی است که در آن رییس خانواده اختیارات وسیع از جمله حل و فصل اختلاف میان اعضای آن را  دارا بوده است. در واقع داوری در حال حاضر پر کاربردترین شیوه جایگزین حل و فصل اختلاف و نزدیک ترین شیوه به شیوه دادگاهی و رسمی حل و فصل اختلافات است.

این توصیف نشان می دهد که، هر چند هر یک از روش های حل اختلافات در مقایسه با دیگر روش ها دارای مزیت ها و البته محدودیت هایی هستند اما تقریبا این نظر اجماعی وجود دارد که، داوری نسبت به سایر روش ها از حیث شکل و نحوه اجرا و همچنین حصول نتیجه مرضی الطرفین از ارجحیت بیشتری برخوردارند.

البته نباید از نظر دور  داشت که، با جهاني شدن اقتصاد و توسعه تبادلات ميان كشورها، اختلافات و تعارضات بين المللي در اشكال مختلف آن نيز رايج گرديد. به تبع اين اختلافات،  يافتن راهي براي حل و فصل موثر و بي طرفانه آنها نيز ،  به طور محسوسي خود را به مثابه راهگشايي براي توسعه تجارت جهاني نمايان ساخت . اين موضوع در حالي رخ مي داد كه، بسياري از تجار و بازگانان ، معمولا مايل به نقش آفريني  نهادهاي داوري به جاي دادگاه هاي ملي در زمان بروز اختلافات في مابين بوده و هستند.
در نگاهی اجمالی، سرعت در حصول نتیجه، کم هزینه تر بودن و نقش موثر طرفین دعوا یا اختلاف در تعیین داور، بارزترین مزیت های روش داروی در برابر دیگر روش ها محسوب می شود. این مزیت ها سبب شده است تا داوری در سطوح مختلف تقریبا بیشترین سهم را در مقایسه با دیگر روش های حل اختلافات به خود اختصاص دهد و همین گسترش بهره گیری از روش داوری کمک شایانی به توسعه نهاد داوری و نهادینه سازی آن در جوامع محلی، ملی و بین المللی نموده است.

اما در همین حال و علیرغم  مزایای بر شمرده شده ، گاهی صدور راي و نتيجه داوري اغلب سال ها به طول مي انجامد، هر چند  ممكن است كوتاه تر از رسيدگي هاي قضايي باشند. اما با گسترش سريع فن آوري نوين ديجيتال؛  دیگر بيش از اندازه طولاني به نظر می رسد. به عبارتی اگر رویه داوری  با ، فن آوري برتر  مورد تحليل قرار گيرد، بسيار‌ کند و نا مناسب  به نظر می رسد. با نگاهی به آنچه در بالا اشاره شد و توجه به تحولات تکنولوژیک در جهان به ویژه در نیم قرن اخیر که سبب شده دوران کنونی را به «عصر ارتباطات» بشناسند،  تحولات در حوزه ارتباطات موضوع داوری را نیز تحت تاثیر قرار داده است. با شکل گیری شبکه جهانی ارتباطاتی ـ اینترنت ـ شیوه داوری حل و فصل اختلافات و دعاوی نیز پا به پای این تحول شگرف دستخوش تغییرات گردیده است. 

ورود اینترنت به حوزه داوری درواقع سبب افزون ساختن مزیت های داوری نسبت به دیگر شیوه های حل و اختلاف بود. سهل الوصول و مناسب بودن، بالا رفتن سرعت رسيدگي و كاهش هزينه ها در رسیدگی به اختلاف،  در شیوه داوری با بهره گیری از اینترنت و به عبارتی آنلاین شدن داوری این مزیت ها نمود بیشتری یافت. با همه این تفاصیل البته نمی توان از نظر دور داشت که، ورود اینترنت به حوزه داوری ـ به عنوان یک روش حل و فصل اختلاف ـ در کنار مزایای بسیارش، چالش هایی نیز با خود به همراه داشته است.  آنچه مسلم است بررسی چالش های داوری آنلاین، با بهره گیری از اینترنت، بدون تعریف ابعاد و ارکان داوری در قالب سنتی آن و سپس مقایسه آن با این شکل نوین داوری بررسی جامع و مانعی نخواهد بود.

در حقیقت به رغم اینکه نمی توان از مزایای متنوع و گسترده بهره گیری از روش آنلاین در داوری چشم پوشی کرد اما در کنار آن نیز نمی توان چالش های پیش روی در بهره گیری از این روش را نادیده انگاشت. باید بپذیریم که آمایش جهانی و یا همان ضریب نفوذ توسعه اینترنت به عنوان ابزار اصلی در روش آنلاین متوازن و همگن نیست. در کنار این چالش سخت افزاری، مشکل دیگری که وجود دارد نهادینه شدن بهره گیری از اینترنت در زندگی روزمره مردم در نقاط مختلف جهان است و بررسی های انجام شده نشان می دهد که، در نقاطی چون آفریقا، آسیای مرکزی و جنوب غربی آسیا و حتی آمریکای جنوبی، اینترنت هنوز نتوانسته است در باور مردم به عنوان ابزاری جایگزین در برابر شیوه های زیست سنتی جایگاه لازم را پیدا کند که این موضوع به خودی خود به بحث موضوعی چون داوری نیز تسری پیدا می کند.

به موارد بالا همچنین می توان آسیب های ناشی از حفره های امنیتی در حفظ مطلق اطلاعات در فضای مجازی را نیز اضافه کرد به گونه ای که اکنون رشد فزاینده جرائم اینترنتی به ویژه در زمینه های مالی و اسناد حقوقی و بهادار نیز به مشکل جدید جامعه جهانی بدل شده است .

اما در مجموع با بررسی منصفانه و کاربردی شرایط حاکم بر روند تحولات جهانی ضمن اطلاع از چالش های بر شمرده شده می توان به این نتیجه رسید که بهره گیری از اینترنت برای هم پا شدن با تحولات سریع در جامعه جهانی اجنتاب ناپذیر است.

بر همین اساس، پرداختن به شکل نوین داوری نه تنها امری مفید، موثر و کارآمد بلکه الزامی است که می تواند کمک ارزنده ای به موضوع حل و فصل اختلافات در عصر حاضر نماید. از همین روی پژوهش پیش روی تلاش دارد با بررسی داوری آنلاین، الزامات و نحوه اجرای آن و مقایسه اش با شکل سنتی داوری کمکی  هر چند کوچک به توسعه و نهادینه سازی این موضوع کرده باشد.

البته باید اضافه نمایم که، نوپا بودن  این بحث حتی در جامعه جهانی و ضعف ادبیات موضوع، واقعیتی است که نگارنده در طول انجام این پژوهش به روشنی آن را درک کرده است که به طریق اولی نبود مکتوبات و پژوهش های کاربردی تخصصی در این حوزه در کشورمان بسیار بیش تر از کاستی های آن در دیگر جوامع به ویژه جوامع توسعه یافته است. این امر علی رغم وجود دشواری های بسیاری که در فرایند تدوین این پژوهش ایجاد کرد، برای نگارنده انگیزه های دوچندانی را برای پردازش داده های بین المللی مبتنی بر واقعیت های جامعه ایران  ایجاد نمود و به همین سبب امید می رود پژوهش پیش رو گامی موثر در توسعه و تبیین مفهوم و کارکردهای موثر داوری آنلاین در جامعه ایران باشد.

800x600 Normal 0 false false false EN-US X-NONE FA MicrosoftInternetExplorer4

هر چند در خصوص قدمت داوری نمی توان تاریخ مشخصی را تعییین نمود اما این اتفاق نظر وجود دارد که داوری به مثابه یک روش در حل و فصل اختلافات از زمان شکل گیری زندگی مدنی وجود داشته است.

با گذشت زمان و پیچیده تر شدن روابط انسانی به ویژه در حوزه مبادلات دو یا چند جانبه، داوری نیز نقش پر رنگ تری در حل و فصل اختلافات و دعاوی پیدا کرد. این مهم به ویژه در صده اخیر بیشتر کاربرد پیدا کرده و البته شیوه داوری نیز سیر تطور پر فراز و نشیبی داشته است.

در کنار این موضوع باید اضافه کرد که، پیشرفت مدنیت و توسعه روابط انسانی،  به ویژه در عرصه بازرگانی و اقتصادی، برخورد میان منافع متعارض انسان ها و در نتیجه بروز اختلاف بین آنها به میزان بسیار چشمگیری افزایش یافت؛ تا جایی که همزمان با پیدایش واحدهای سیاسی کوچکی به نام قبیله و بعدها اتحاد قبایل و تشکیل مناطق تحت سلطه، مراجعه به ریش  سفیدان و بزرگان قوم برای حل و فصل اختلافات، به یکی از نهادهای اجتماعی تبدیل گشت.

داوری به عنوان روش اختیاری حل اختلافات بسیار قدیمی تر از سازمان دادگستری است .به نظر برخی از نویسندگان غربی ریشه این نهاد بر خانواده مبتنی است که در آن رییس خانواده اختیارات وسیع از جمله حل و فصل اختلاف میان اعضای آن را  دارا بوده است. در واقع داوری در حال حاضر پر کاربردترین شیوه جایگزین حل و فصل اختلاف و نزدیک ترین شیوه به شیوه دادگاهی و رسمی حل و فصل اختلافات است.

این توصیف نشان می دهد که، هر چند هر یک از روش های حل اختلافات در مقایسه با دیگر روش ها دارای مزیت ها و البته محدودیت هایی هستند اما تقریبا این نظر اجماعی وجود دارد که، داوری نسبت به سایر روش ها از حیث شکل و نحوه اجرا و همچنین حصول نتیجه مرضی الطرفین از ارجحیت بیشتری برخوردارند.

البته نباید از نظر دور  داشت که، با جهاني شدن اقتصاد و توسعه تبادلات ميان كشورها، اختلافات و تعارضات بين المللي در اشكال مختلف آن نيز رايج گرديد. به تبع اين اختلافات،  يافتن راهي براي حل و فصل موثر و بي طرفانه آنها نيز ،  به طور محسوسي خود را به مثابه راهگشايي براي توسعه تجارت جهاني نمايان ساخت . اين موضوع در حالي رخ مي داد كه، بسياري از تجار و بازگانان ، معمولا مايل به نقش آفريني  نهادهاي داوري به جاي دادگاه هاي ملي در زمان بروز اختلافات في مابين بوده و هستند.
در نگاهی اجمالی، سرعت در حصول نتیجه، کم هزینه تر بودن و نقش موثر طرفین دعوا یا اختلاف در تعیین داور، بارزترین مزیت های روش داروی در برابر دیگر روش ها محسوب می شود. این مزیت ها سبب شده است تا داوری در سطوح مختلف تقریبا بیشترین سهم را در مقایسه با دیگر روش های حل اختلافات به خود اختصاص دهد و همین گسترش بهره گیری از روش داوری کمک شایانی به توسعه نهاد داوری و نهادینه سازی آن در جوامع محلی، ملی و بین المللی نموده است.

اما در همین حال و علیرغم  مزایای بر شمرده شده ، گاهی صدور راي و نتيجه داوري اغلب سال ها به طول مي انجامد، هر چند  ممكن است كوتاه تر از رسيدگي هاي قضايي باشند. اما با گسترش سريع فن آوري نوين ديجيتال؛  دیگر بيش از اندازه طولاني به نظر می رسد. به عبارتی اگر رویه داوری  با ، فن آوري برتر  مورد تحليل قرار گيرد، بسيار‌ کند و نا مناسب  به نظر می رسد. با نگاهی به آنچه در بالا اشاره شد و توجه به تحولات تکنولوژیک در جهان به ویژه در نیم قرن اخیر که سبب شده دوران کنونی را به «عصر ارتباطات» بشناسند،  تحولات در حوزه ارتباطات موضوع داوری را نیز تحت تاثیر قرار داده است. با شکل گیری شبکه جهانی ارتباطاتی ـ اینترنت ـ شیوه داوری حل و فصل اختلافات و دعاوی نیز پا به پای این تحول شگرف دستخوش تغییرات گردیده است. 

ورود اینترنت به حوزه داوری درواقع سبب افزون ساختن مزیت های داوری نسبت به دیگر شیوه های حل و اختلاف بود. سهل الوصول و مناسب بودن، بالا رفتن سرعت رسيدگي و كاهش هزينه ها در رسیدگی به اختلاف،  در شیوه داوری با بهره گیری از اینترنت و به عبارتی آنلاین شدن داوری این مزیت ها نمود بیشتری یافت. با همه این تفاصیل البته نمی توان از نظر دور داشت که، ورود اینترنت به حوزه داوری ـ به عنوان یک روش حل و فصل اختلاف ـ در کنار مزایای بسیارش، چالش هایی نیز با خود به همراه داشته است.  آنچه مسلم است بررسی چالش های داوری آنلاین، با بهره گیری از اینترنت، بدون تعریف ابعاد و ارکان داوری در قالب سنتی آن و سپس مقایسه آن با این شکل نوین داوری بررسی جامع و مانعی نخواهد بود.

در حقیقت به رغم اینکه نمی توان از مزایای متنوع و گسترده بهره گیری از روش آنلاین در داوری چشم پوشی کرد اما در کنار آن نیز نمی توان چالش های پیش روی در بهره گیری از این روش را نادیده انگاشت. باید بپذیریم که آمایش جهانی و یا همان ضریب نفوذ توسعه اینترنت به عنوان ابزار اصلی در روش آنلاین متوازن و همگن نیست. در کنار این چالش سخت افزاری، مشکل دیگری که وجود دارد نهادینه شدن بهره گیری از اینترنت در زندگی روزمره مردم در نقاط مختلف جهان است و بررسی های انجام شده نشان می دهد که، در نقاطی چون آفریقا، آسیای مرکزی و جنوب غربی آسیا و حتی آمریکای جنوبی، اینترنت هنوز نتوانسته است در باور مردم به عنوان ابزاری جایگزین در برابر شیوه های زیست سنتی جایگاه لازم را پیدا کند که این موضوع به خودی خود به بحث موضوعی چون داوری نیز تسری پیدا می کند.

به موارد بالا همچنین می توان آسیب های ناشی از حفره های امنیتی در حفظ مطلق اطلاعات در فضای مجازی را نیز اضافه کرد به گونه ای که اکنون رشد فزاینده جرائم اینترنتی به ویژه در زمینه های مالی و اسناد حقوقی و بهادار نیز به مشکل جدید جامعه جهانی بدل شده است .

اما در مجموع با بررسی منصفانه و کاربردی شرایط حاکم بر روند تحولات جهانی ضمن اطلاع از چالش های بر شمرده شده می توان به این نتیجه رسید که بهره گیری از اینترنت برای هم پا شدن با تحولات سریع در جامعه جهانی اجنتاب ناپذیر است.

بر همین اساس، پرداختن به شکل نوین داوری نه تنها امری مفید، موثر و کارآمد بلکه الزامی است که می تواند کمک ارزنده ای به موضوع حل و فصل اختلافات در عصر حاضر نماید. از همین روی پژوهش پیش روی تلاش دارد با بررسی داوری آنلاین، الزامات و نحوه اجرای آن و مقایسه اش با شکل سنتی داوری کمکی  هر چند کوچک به توسعه و نهادینه سازی این موضوع کرده باشد.

البته باید اضافه نمایم که، نوپا بودن  این بحث حتی در جامعه جهانی و ضعف ادبیات موضوع، واقعیتی است که نگارنده در طول انجام این پژوهش به روشنی آن را درک کرده است که به طریق اولی نبود مکتوبات و پژوهش های کاربردی تخصصی در این حوزه در کشورمان بسیار بیش تر از کاستی های آن در دیگر جوامع به ویژه جوامع توسعه یافته است. این امر علی رغم وجود دشواری های بسیاری که در فرایند تدوین این پژوهش ایجاد کرد، برای نگارنده انگیزه های دوچندانی را برای پردازش داده های بین المللی مبتنی بر واقعیت های جامعه ایران  ایجاد نمود و به همین سبب امید می رود پژوهش پیش رو گامی موثر در توسعه و تبیین مفهوم و کارکردهای موثر داوری آنلاین در جامعه ایران باشد.